بر طبق آمار موجود سطح آب دریای کاسپین بین سالهای 1305 تا سالهای ابتدایی دهه 50 خورشیدی، روند کاهشی شدیدی یافت. به منظور جلوگیری از تصرف اراضی باقیمانده ناشی از پسروی دریای کاسپین، قانونگذار در سال 1354 به فکر تصویب آیین نامه ای برای مدیریت اراضی برجای مانده از این پسروی افتاده و "قانون اراضی مستحدث" را تصویب نمود. روند کاهشی سطح تراز آب دریای کاسپین تا سال 1357 ادامه یافته و از این سال تغییر روند داده، شروع به بالاآمدگی (افزایش سطح تراز آب) نمود که این روند تا سال 1374 ادامه داشت و دریا به حداکثر تراز خود رسید. از سال 1374 تاکنون دریا در حال پسروی مجدد بوده است. سطح تراز فعلی در سال 1395 با حداقل سال 1357 اختلاف قابل توجهی داشته و بالاتر از سالهای 1354 و حتی 1342 ( مورد اشاره در قانون اراضی مستحدث به عنوان مبنا) می باشد. اما نکته اینجاست که معلوم نیست این روند کاهشی تا کجا ادامه خواهد یافت (همانطور که در مجله دانشمند دهه هفتاد تیتر زده شده بود: "خزر بالا می آید، خزر پایین می آید، چرا؟"). هر چند بعد از سال 54 قوانین دیگری من جمله "قانون توزیع عادلانه آب" (به عنوان قانون موخر) و "آیین نامه اجرایی اراضی مستحدث" و "قانون برنامه چهارم توسعه" تلاش برای تصویب قوانین درخور برای مبارزه و مقابله با پدیده ساحل خواری نمودند اما به دلیل برخی ابهام ها و مغایرت ها هنوز از حیث اجرا با مشکل مواجه هستند.

با توجه به اینکه در سال 1354، به دلیل اینکه در آن سالها پیش بینی احتمالی افزایش سطح تراز دریای کاسپین با توجه به آمار موجود در آن زمان (1354-1305) محتمل نبود، برگشت به قانون مربوط به این سال (1354) علیرغم مشاهده خلاف این موضوع بین سالهای 1357  لغایت 1374، چندان کار درستی به نظر نمی رسد و این خطر که اراضی ساحلی گیلان که از بکرترین اراضی ساحلی جنوب کاسپین می باشد، با مشکل جدی مدیریتی مواجه شود، دور از ذهن نیست.

شایان ذکراست که نزدیک به 90% (نود درصد) از آورد دریای کاسپین از طریق رودخانه های ولگا، اورال و کورا صورت می گیرد که خارج از مرزهای سیاسی ایران بوده، در صورت هر گونه تغییر طبیعی یا مصنوعی در آورد رودخانه های مذکور، بالطبع تراز ارتفاعی سطح دریای کاسپین ( که به پدیده های زمین ساختی بسیار فعال این منطقه نیز ارتباط مسقتیم دارد*) نیز تغییر خواهد کرد و ایران مدیریتی بر آن نمی تواند داشته باشد مگر اینکه قوانین بین المللی پیشگیرانه مناسب در این مورد تصویب گردد.

(توضیح اینکه به منظور جلوگیری از پیچیده شدن نگارش این متن از ذکر رقوم ارتفاعی و شماره آیین نامه ها و قوانین و تاریخ آنها خودداری شده است که از طریق وبموجی (جستجو در اینترنت)  قابل مشاهده و بارگذاری می باشد و فقط سعی شد به صورت کلی و شفاف اصل موضوع تبیین گردد).

  • دریای کاسپین از لحاظ ساختاری، چاله ای زمین ساختی (تکتونیکی ) (Tectonic Depression) هست  که در نتیجه خمیدگی ناشی از وجود دو سیستم گسلش امتداد لغز (strike slip) برز (البرز) در کاسپین جنوبی و قفقاز در کاسپین مرکزی، پدیده زمین ساختی پول اپارت بیسین (Pull-apart basin) یا حوزه تحت فشار رو به وجود آورده که موجب ایجاد پوسته اقیانوسی در کاسپین جنوبی و نهشتگی ضخیم ترین رسوبات تحکیم نیافته دنیا دراین منطقه (به ضخامت تقریبی ده کیلومتر) و همچنین فرونشست شدید زمین ساختاری در این منطقه شده است. این رسوبات خانه و مخزن برخی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی دنیا می باشد.