شیمی منابع آب

شیمی منابع آبهای زیرزمینی یا Hydrogeochemistryبه ما کمک می کند تا:

• به روابط بین آب زیرزمینی و لایه ها و سازندهای آبدار پی ببریم.

·         راهگشای درک تاریخچه زمین شناسی لایه های آبدار بوده و برخی از نشانه های تغذیه، سرعت و جهت جریان مربوط به الگوهای جریان و ذخیره این منابع را در اختیار ما می گذارد.  (Asghari Moghaddam et all, 2006)

- به منشاء منابع آب زیرزمینی پی ببریم.

- به نحوه تکامل هیدروژئوشیمیایی منابع آبی پی ببریم.

- کیفیت منابع آبی را مشخص نموده و با استانداردهای مختلف مقایسه نمائیم. 

در نتیجه از آنجائیکه پارامترهای  موثر در کیفیت منابع آب زیرزمینی منطقه، مستقیماً بر روی سلامتی انسان موثر بوده و در چرخه غذایی مردم تاثیر به سزایی دارد، بررسی آن می تواند در امر برنامه ریزی و سیاست گذاریهای آتی مفید باشد.

زمین ساخت خرده صفحه کاسپین جنوبی

در تحقیقی که بوسیله جکسون و دیگران در سال 1381 منتشر گردید (Jackson et al, 2002)، به منظور حل یکی از پیچیده ترین معماهای زمین ساختی دنیا یعنی تغییر شکل و نیروهای موثر در تغییر شکل حوزه کاسپین جنوبی و حاشیه آن از مطالعه و بررسی بر روی گسلهای سطحی، فوکال مکانیسم زمین لرزه های نواحی تحت فشار استفاده گردید. هر چند که رسوبات پوشاننده داخل حوضه بوسیله چین های متعددی تغییر شکل یافته و از پی صلب خود بوسیله گلهای شدیداً تحت فشار قرار گرفته،  جدا شده اند، فقدان زلزله های داخل حوزه نشانگرعملکرد صلب حوزه می باشد. حوضه شامل سکانس رسوبی می باشد که که تقریباً 20 کیلومتر ضخامت داشته و در زیر آن یک پی سنگ قرار دارد که سرعت امواج در این پی سنگ بالا می باشد. ضخامت حوضه رسوبی مذکور در قسمتهای مرکزی کمتر از حاشیه ها می باشد. پی سنگ صفحه کاسپین جنوبی یا پوسته ای اقیانوسی است که بصورتی غیر متعارف ضخیم گشته یا اینکه پوسته ای قاره ای  است که نازک شده و سرعت امواج در آن بالا است. صفحه کاسپین جنوبی بوسیله کمربندهای زمین لرزه فعال از هر سو احاطه شده است. زلزله های عمیق تر از 30 کیلومتر در کپه داغ، البرز و تالش که درمرز شمالشرقی، جنوب و غرب حوزه قرار دارند، گزارش نگردیده است اما زمین لرزه های واقع در آپشرون- بالخان که در مرز شمالی حوضه قرار دارند دارای اعماق بیش از 80 کیلومتر می باشند و زمین لرزه ای که عمق کمتر از 30 کیلومتر داشته باشد، تایید و گزارش نگردیده است. این زمین لرزه های عمیق تر را می توان بعنوان نشانه ای برای فرورانش صفحه کاسپین جنوبی به زیر کاسپین مرکزی قلمداد نمود. این فرایند زلزله خیزی به نظر می رسد که در سطوح کم عمق اتفاق بیفتد. هر چند کوتاه شدگی مایل در بسیاری از نواحی به گسل معکوس و امتداد لغز خالص تفکیک می شود، اما مجموعه های راست گرد و چپ گرد در کپه داغ و البرز شرقی بیانگر این موضوع می باشد که صفحه کاسپین جنوبی مجموعه ای است که هم نسبت به صفحه اوراسیا و هم نسبت به صفحه ایران مرکزی به سوی غرب در حال حرکت می باشد. این حرکت موجب افزایش حرکت تراستی حوضه کاسپین جنوبی به سمت مغرب و به زیر کوههای تالش (در کشورهای ایران و آذربایجان) می شود. که میزان فعلی این حرکت  در حدود mm yr−1 17-13 به سوی جنوبغربی نسبت به ایران و      mm yr−1  10-8 نسبت به صفحه اوراسیا در جهت شمالغرب یا شمال شمالغرب (NNW) حدس زده شده است. تصور بر این است که این حرکات جدید بوده و احتمالاً در پلیوسن        (3-5 Ma) شروع گردیده اند. صفحه کاسپین جنوبی نهایتاً در نتیجه Underthrusting تخریب خواهد شد و وضعیت فعلی آن شاید بیانگر حالتی باشد که بینابین حالت شرق مدیترانه و قطعه فعال لرزه خیز در زیر کوههای هندوکوش باشد.(Jackson et al, 2002)

در حال حاضر سطح دریای خزر پایین تر از سطح دریاهای آزاد می باشد بطوریکه بر اساس آمار سال 2000 میلادی سطح دریای خزر   masl  36/26-  با سطح دریای آزاد فاصله داشته است.

بحران آب در گیلان:احداث بی برنامه سدهای بالادست سفیدرود +کاهش کیفیت منابع آب

***  ازمجموع 100% منابع آبی کره زمین، 97% آن شور و غیر قابل شرب و تنها 3% آن قابل شرب (fresh water) می باشد.

• از  3% منابع آب شیرین موجود در کره زمین تنها 5/0% آن در دسترس بوده و مابقی از دسترس بشر خارج می باشد.
• 80 کشور از کشورهای دنیا با کمبود جدی آب شیرین مواجه می باشند بطوریکه از وقتیکه جمعیت کره زمین از مرز 6 میلیارد نفر گذشت، آب پاک که یکی از مهمترین پایه های حیات بشر می باشد، رو به نقصان گذاشت.
• ارزیابیهای اخیر بوسیله سازمان بهداشت جهانی (WHO) بیانگر عدم دسترسی 43% از جمعیت دنیا به بهداشت مناسب وعدم دسترسی 22% از مردم دنیا به آب آشامیدنی سالم می باشد در نتیجه سازمان ملل متحد بحران تامین آب شرب را به عنوان بحرانی ترین موضوع حال حاضر دنیا بویژه برای کشورهای در حال توسعه عنوان نموده است.
•  با افزایش تقاضا برای آب پاک، آبهای سطحی دیگر تکاپوی این نیاز را ننموده و وابستگی به آبهای زیرزمینی در بسیاری از مناطق دنیا افزایش یافته است.
•   آلودگی منابع آبی به دلیل توسعه ناپایدار و افزایش فعالیتهای انسانی،  منابع آبی سیاره ما را تهدید می نماید که بزرگترین تهدید برای موجودات زنده می باشد.
•  70% بدن انسان از آب تشکیل شده  و آب نقشی کلیدی در حیات تمامی موجودات زنده دارد.
• در طی دو دهه گذشته میزان مصرف آب شرب سه برابر شده است. به عنوان مثال در کشور پاکستان میزان سرانه آب سطحی در دسترس طی سالهای 2000-1960از  m³5650 بهm³ 1400 کاهش یافته است (انوربیگ، 2001).
• هر چند کشور ایران با بارندگی متوسط سالانه 250 میلی متر در اقلیمی خشک قرار گرفته است اما نیمه شمالی کشور ایران (جنوب دریای خزر) با بارندگی متوسط 1۴00 میلی متر در سال متمایز از دیگر نواحی کشور می باشد و به ظاهر مشکل چندانی در خصوص منابع آبی ندارد اما:
• بالا بودن سطح ایستابی، تاثیر انواع فاضلابهای انسانی، کشاورزی و صنعتی و رشد سریع جمعیت در سرتاسر نوار ساحلی شمال ایران، بزرگترین بحران این منطقه در آینده خواهد بود.
• بنابراین: هر چند سواحل جنوبی دریای خزر در استان گیلان با بارندگی متوسط 1400 میلی متر در سال در نگاه اول بدون مشکل اساسی در تامین آب شرب و کشاورزی به نظر می رسند اما بالا بودن سطح ایستابی (تقریباً 2 متر از سطح زمین)، تاثیر انواع فاضلابهای انسانی، کشاورزی و صنعتی و رشد سریع جمعیت همراه با تراکم جمعیتی بالای 150 نفر در هر کیلومتر مربع شرایطی را بوجود آورده است که شاید بتوان یکی از بزرگترین چالشهای آینده نوار ساحلی جنوبی دریای خزر در استان گیلان را علاوه بر مشکل کم آبی ناشی از احداث سدهای متعدد در بالادست حوزه آبریز سفیدرود، حل معضل کاهش کیفیت و آلودگی منابع آبی دانست